Merak Edilenler: Blok Zincirinde Hisse Kanıtı (PoS) Nedir?

Son yıllarda “blok zinciri” terimi sıkça duyduğumuz bir kavrama dönüştü. Giderek daha fazla şirket ve hükûmet, blok zinciri ve dağıtık defter teknolojilerini benimsemeye başladı. Ancak hâlâ birçok kişi “Hisse Kanıtı nedir?” veya “Blok zincirinde mutabakat algoritması ne işe yarar?” gibi soruların yanıtlarını arıyor. Bu makale, Hisse Kanıtı hakkında merak edilenleri netleştirmek için hazırlandı.

Hisse Kanıtı (PoS), blok zinciri üzerindeki işlemleri doğrulamak için kullanılan bir mutabakat mekanizmasıdır. Bu sistemde, doğrulayıcı olarak adlandırılan düğümler/node’lar ellerindeki tokenleri stake ederek yeni bloklar önermek veya onaylamak üzere rastgele seçilir. Doğrulayıcılar, blok zincirine başarılı bir şekilde blok eklediklerinde ödüllendirilir. 

Gelin, PoS sistemiyle ilgili temel kavramları birlikte inceleyelim:

Blok Zincirinde Mutabakat Mekanizması Neden Bu Kadar Önemli?

Mutabakat mekanizması, blok zinciri ağındaki katılımcıların işlemleri belirli kurallar çerçevesinde onaylamasını sağlayan sistemdir. Blok zinciri ağlarında işlemleri onaylayacak merkezî bir otorite bulunmadığından mutabakat protokolleri, katılımcıların zincirin tek bir geçerli versiyonu üzerinde uzlaşmasını sağlar.

Mutabakat mekanizması, bir blok zinciri ağının şunları gerçekleştirmesini sağlar:

• Merkezî bir yapıya ihtiyaç duymadan çalışmasını mümkün kılar.

• Blok zincirinin tek ve güvenilir bir versiyonunun oluşturulmasını sağlar.

• Blok zinciri ağında güvenliğin ve şeffaflığın korunmasını sağlar.

Günümüzde kullanılan başlıca mutabakat algoritmaları arasında şunlar yer alır: İş Kanıtı (Proof of Work / PoW), Hisse Kanıtı (Proof of Stake / PoS), Bizans Hata Toleransı (PBFT), Yakım Kanıtı (PoB).

Bu algoritmalar arasında en yaygın olanlar İş Kanıtı (PoW) ve Hisse Kanıtı (PoS) algoritmalarıdır. Blok zinciri alanında yeniyseniz ya da bu alana ilgi duyuyorsanız PoW ile PoS arasındaki farkı anlamanız oldukça önemlidir.

PoW sistemi, yüksek işlem gücü gerektiren matematiksel problemleri çözmeye dayanır. Çok fazla enerji harcar, elektrik maliyeti yüksektir ve başlangıç aşamasında pahalı bir sistemdir.

Öte yandan PoS sisteminde, doğrulayıcılar matematiksel problemleri çözmek yerine ellerindeki tokenleri stake eder. Bu sayede hem enerji tüketimi hem de blok üretim süresi azalır; ayrıca kaynakların merkezîleşmesi önlenir. Ayrıca PoS protokolleri, doğrulayıcıları seçerken rastgele sıralama kullanır.



Hisse Kanıtı (PoS) Nasıl Çalışır?

PoS mekanizmasının işleyişi iki temel adıma dayanır: Öncelikle doğrulayıcı node, blok zinciri platformuna stake etmek üzere token yatırır. Bu tokenler belirli bir süre boyunca kilitli kalır. Stake miktarı ne kadar fazlaysa node’un blok üretimi için seçilme ihtimali o kadar artar.

PoS sistemi, daha fazla stake eden node’lara öncelik verecek şekilde tasarlanmıştır. Bu yaklaşım, doğrulayıcının riski paylaşmasını sağlar ve sistemi kötüye kullanması hâlinde ekonomik olarak zarar görür.

PoS’un ikinci aşamasında, blok üretimi için doğrulayıcılar rastgele seçilir. Doğrulayıcıları seçmek için farklı yöntemler kullanılır:

• Coin Yaşı Seçimi yönteminde bir doğrulayıcı node’un coinlerini ne kadar süredir stake ettiği ve toplam stake miktarı dikkate alınır. Bir node, doğrulayıcı olarak seçildiğinde coin yaşı sıfırlanır. Ayrıca aynı node’un yeni bir blok üretmeden önce belirli bir süre beklemesi gerekir.

• Rastgele blok seçimi yönteminde ise en yüksek stake miktarına ve en düşük hash değerine sahip doğrulayıcılar tercih edilir. Her ağ katılımcısı bir doğrulayıcının stake ettiği miktarı görebilir, bu durum sistemin şeffaflığını artırır.

Bir node seçildiğinde, blok içindeki işlemleri doğrular ve ardından bloğu imzalar. Diğer doğrulayıcılar ise bu bloğun geçerli olup olmadığını onaylar. Doğrulayıcıların çoğunluğu bloğu onaylarsa blok, blok zincirine eklenir. Sonrasında, seçilen doğrulayıcı işlem ücretleriyle ödüllendirilir.

Peki, diğer doğrulayıcılar bloğun hata içerdiğini ya da sahtekârlık barındırdığını tespit ederse olur? Bu durumda, seçilen doğrulayıcı stake ettiği tokenlerin bir kısmını kaybeder ve süreç yeniden başlatılır. Sonuç olarak, ilgili doğrulayıcı gelecekte blok üretimi yapamaz hâle gelir.

PoS Mutabakatının Artıları ve Eksileri

Hisse Kanıtı mı yoksa İş Kanıtı mı daha iyi? Bu iki sistemin avantajlarını ve sınırlamalarını karşılaştırarak bu sorunun yanıtını bulabiliriz.





PoS Mutabakatının Avantajları

• Enerji verimliliği: PoS mutabakat mekanizmasında, birden fazla madencinin blok üretimi için yarıştığı PoW yerine yalnızca bir doğrulayıcı node seçilir. Bu nedenle PoS, enerji tüketimi açısından daha verimlidir.

• Blok üreticileri (madenciler) için başlangıç donanım maliyeti yok: PoS protokolünde, PoW’un aksine doğrulayıcıların yüksek işlem güçlü donanımlara sahip olması gerekmez. Yüksek işlem gücüne gerek duyulmaması, PoS’a katılımı daha erişilebilir hâle getirir.

• Daha yüksek ölçeklenebilirlik potansiyeli: PoS tabanlı blok zincirleri, parçalama (sharding) gibi çözümlerle ağın kapasitesini artırabilir. Bu sayede ağın işlem hacmi artar ve sistem daha verimli çalışır. Parçalama (sharding) sayesinde blok üretim süresi kısalır.

PoS Mutabakatının Dezavantajları

• Risk yok (nothing at stake) sorunu: Doğrulayıcılar (madenciler) blok üretmek için herhangi bir donanıma ihtiyaç duymaz, yalnızca tokenlerini stake ederek yeni bloklar oluşturabilirler. Zincirde çatallanma yaşandığında, doğrulayıcılar farklı zincir versiyonlarında blok üreterek ödüllerini maksimize edebilir. Bu durum “risk yok sorunu” (nothing at stake) olarak bilinir. Bu nedenle, PoS mutabakatını kullanan blok zincirlerinde bu sorunu önlemek için özel kurallar ve ek güvenlik önlemleri gerekir.

• Yüksek stake miktarına göre ayrıcalık: PoS sisteminde doğrulayıcının sahip olduğu stake miktarı belirleyici bir faktördür. Daha fazla stake miktarına sahip olan doğrulayıcılar, daha düşük miktarda stake yapanlara kıyasla daha sık seçilme şansına sahip olur. Bu da sistemde ayrıcalıklı davranışlara yol açabilir.

Hangi Kriptolar PoS Mutabakatını Kullanıyor?

PoS, daha verimli, daha hızlı ve kaynak tüketimi daha düşük bir mutabakat mekanizması olarak öne çıkar. Bu özellikler sayesinde PoS tabanlı coinlerin sayısı hızla artmıştır. İşte Hisse Kanıtı mekanizmasını kullanan en popüler coinlerden bazıları:

• Ethereum (ETH): Ethereum 2.0, Ethereum’un İş Kanıtı’ndan (PoW) Hisse Kanıtı’na (PoS) geçmesini sağlayan büyük güncellemedir. Ethereum Foundation, PoS geçişini başlatmak için Beacon Chain’i devreye almıştır.

• Tezos (XTZ): Tezos PoS mutabakat mekanizmasını kullanan önde gelen blok zinciri platformlarından biridir. Tezos kullanıcıları, haklarını blok üretimi ve doğrulama süreçlerine katılan diğer katılımcılara devredebilir.

• Tron (TRX): Tron, Asya-Pasifik bölgesinde en çok kullanılan blok zinciri platformlarından biridir. Tron, Delege Edilmiş Hisse Kanıtı (DPoS) adı verilen bir mutabakat protokolü kullanır. Bu sistemde, ağın işleyişinden sorumlu olmak üzere 27 süper temsilci seçilir.

PoS ya da benzeri protokolleri kullanan diğer popüler kripto varlıklardan bazıları şunlardır: Nxt (NXT), Algorand (ALGO), Cosmos (ATOM), Peercoin (PPC), Steem (STEEM).

Ethereum 2.0 Neden Hisse Kanıtını Kullanıyor?



Peki, Ethereum neden bu büyük geçişte PoS sistemini tercih etti? En temel neden, blok üretim süresini hızlandırmak. PoS tabanlı ağlar, mutabakata daha hızlı ulaştığı için işlem kapasitesi ve genel ağ performansı artar.

Ethereum 2.0, blok üretim hızını daha da artırmak için “sharding” yani zincirin parçalanması yöntemini kullanıyor. Bu sistemde her bir parça, Ethereum 1.0 ağının işlem gücüne sahip olacak.

Kısacası, PoS protokolüne geçiş sayesinde Ethereum 2.0 daha ölçeklenebilir, daha verimli ve yüksek işlem hacmine sahip kurumsal uygulamalara uygun bir altyapıya kavuşuyor.

Hisse Kanıtının Geleceği Ne Olacak?

Blok zinciri teknolojisi, merkezsizliğe dayalı yapısıyla geleceğin teknolojisi olarak gösterilmektedir. Ancak yüksek işlem gücüne duyduğu ihtiyaç, madencilik faaliyetlerinin merkezîleşmesine yol açarak blok zincirinin temel felsefesini tehdit eder hâle geldi.

Hisse Kanıtı (PoS) mutabakat protokolü ise günümüz blok zinciri teknolojisinin karşı karşıya olduğu önemli sorunlardan bazılarına çözüm sunar. Dünyada çevre dostu teknolojilere olan ilgi arttıkça PoS protokolü de blok zinciri dünyasında yeni standart hâline gelmeye başlıyor.

PoS ile PoW’un hangisinin daha verimli olduğu konusundaki tartışmalar sürüyor olsa da PoS kullanan blok zinciri sayısı arttıkça yeni fırsatların doğması kaçınılmaz. PoS protokolü gelişimini zaman içinde kademeli olarak sürdürürken geleceğin en güçlü mutabakat mekanizmalarından biri olduğu artık inkâr edilemez.